خرمشهر

شهرستان خرمشهر که در گذشته به نام «بندر محمره» معروف بود، از دو قرن قبل به دلیل اهمیت سوق‌الجیشی فوق‌العاده مورد توجه استعمارگران قرار گرفت و (تاکنون) چندین بار به اشغال قوای خارجی در آمده است. امپراطوری عثمانی در سال هزار و هشتصد و هشتاد و سه میلادی، انگلیسی‌ها در سال هزار و هشتصد و پنجاه و هفت میلادی و ارتش متجاوز بعث عراق در سال هزار و سیصد و پنجاه و نه خورشیدی خرمشهر را اشغال کرده‌اند. استرنج در کتاب سرزمین‌های خلافت شرقی درباره بندر خرمشهر (محمره) می‌نویسد: «بندر محمره» (خرمشهر) در کنار نهر حفار در جای سابق شهر بیان واقع شده است. نهر حفار نواحی بالای شط‌العرب (اروند رود) را به دو قسمت بالای کارون متصل می‌کند. یاقوت، جزیره بزرگ را که بین دو شط یعنی شط‌العرب و کارون واقع شده «میان رودان» نام داده است. مقدسی می‌گوید: این جزیره باتلاقی است که در یک زاویة آن کنار دریا شهر عبادان است و در زاویه دیگر در مصب شط کارون بندر سلیمان واقع شده است.  کشف نفت در قرن نوزده و مجاورت خرمشهر با آبادان که بعدا پالایشگاه مدرنی در آن ساخته شد، اهمیت آن را دو چندان کرده است

مى گویند خرمشهر (محمره) را اسکندر کبیر بنا نهاد و براى اجتناب از رفتن به خلیج فارس به وسیله کشتى از طریق کانال قدیم کارون، دستور داد مسیرى جدید حفر کردند. نام این شهر در اصل اسکندریه بود و چون به واسطه طغیان آب رودخانه خراب شده بود «انتیوکس یونانى» آنجا را تجدید بنا کرد و به شهر «انتیوکیا» معروف شد. چیزى نگذشت که بار دیگر سیلاب این شهر را خراب کرد، ولى پس از تعمیر به آن «چراکس» مى گفتند. بعدها به «بیان» تغییر نام داد تا اینکه بالاخره شیخ غیث از آل کعب «کوت محمره» را براى آن برگزید. چون اطراف این شهر از خاک سرخ پوشیده شده بود و ساحل آن سبز رنگ بود. لرد کرزن انگلیسى مى گوید: خرمشهر توسط «یوسف بن مرداو» از قبیله البوچاسب (بنوکعب) در سال ۱۱۹۱ شمسى انجام گرفته است. شهر بیان سابقاً آباد و پرجمعیت بود و قسمت عمده اى از جمعیت آنجا را اعراب ایرانى تشکیل مى دادند. عضدالدوله دیلمى، جوى «بیان» که از کارون شعبه مى شد را عریض و گود کرده بود و شهر آباد. بیان کم کم از آبادانى و سکنه اش کاسته مى شود تا به صورت قصبه اى به نام محمره درمى آید. بعدها در زمان قاجاریه صداى بوق کشتى هاى تجارى کارون از آنجا یک بندر تمام عیار ساخت و تا مدت ها قسمت عمده اى از بازرگانى خارجى از این بندر انجام مى گرفت. اوایل قرن چهارده هجرى با کوشش مامورین دولت، محمره که از دست جاه طلبان کوتاه مانده بود مرکز نیروى دریایى جنوب مى شود و شهر قدیمى بیان که در زمان قاجاریه محمره نامیده مى شد حالا در قرن چهاردهم هجرى خرم شهر بود.